Kościelna – kolejna pomnikowa aleja lipowa zagrożona

Drzewa w Podkowie Leśnej są dobrem podstawowym, szczególnym i jednocześnie unikatowym. Nadają temu miejscu charakter i definiują przestrzeń. W centrum miasta mamy aż trzy stare zabytkowe aleje lipowe, łączące się w jeden niespotykany w innych miejscach system spacerowy. Układ ten obejmuje znaną wszystkim trójrzędową Aleję Lipową, o której ratunek wciąż walczymy, a także dwurzędowe szpalery lip w ulicy Jana Pawła II oraz Kościelnej. O ile aleja starych lip pomnikowych biegnąca obustronnie wzdłuż ulicy Jana Pawła II jest dość dobrze wszystkim podkowianom znana, to aleja znajdująca się w ul. Kościelnej pozostawała do tej pory raczej zapomniana, a mimo wszystko stare lipy w tej alei opierały się przeciwnościom losu od kilkudziesięciu lat.

Jednak teraz okazuje się, że powstało kolejne zagrożenie. W toku jest nowa inwestycja, polegająca na przebudowie ulicy Kościelnej. W trakcie trwania pandemii, gdy wszyscy byli zajęci zdrowiem, ratowaniem swoich sytuacji życiowych i zawodowych oraz skupieni na zupełnie innych sprawach, podkowiański magistrat przeprowadził postępowanie przetargowe w sprawie budowy nowego układu nawierzchni ulicy Kościelnej. Oprócz nowej jezdni ma powstać tam szereg miejsc parkingowych, chodniki z kostki oraz na każdym pozostałym skrawku gruntu – betonowe pobocza. W momencie ogłoszenia przetargu upubliczniono kompletną dokumentację projektową tej inwestycji. Dopiero wtedy jasne stało się, jak bardzo szkodliwy jest ten projekt dla zabytkowych drzew.

UWAGA!!! Projekt zakłada wybetonowanie ulicy od płotu do płotu!

Kilka druzgocących faktów:

1. W dokumentacji projektowej nie wspomniano nawet słowem, ze projektuje się w obrębie pomnika przyrody i nie uwzględniono związanych z tym obostrzeń.

2. W procesie projektowym nie brał udziału żaden ekspert ds drzew, dendrolog ani arborysta. 

3. Nie wykonano żadnych badan stanu drzew i w związku z tym nie zastosowano żadnych rozwiązań odpowiednich do ich kondycji.

4. Nie pozostawiono ŻADNEJ powierzchni biologicznie czynnej, poza misami na pnie drzew o powierzchni około 1,2×1,2 m!

Projekt podzielono na dwa etapy.

Etap 1 – odcinek Modrzewiowa – Akacjowa:

Etap 2 – odcinek Lipowa – Modrzewiowa:

Dokumentacja projektowa (przetargowa) znajduje się na stronie BIP Podkowy Leśnej pod adresem: https://bip.podkowalesna.pl/przetarg/zp-271-4-2020-przebudowa-ul-koscielnej-na-odcinku-ul-modrzewiowej-do-ul-akacjowej-w-podkowie-lesnej/

Legenda – oznaczenia na projekcie:

Aktualnie w toku jest realizacja odcinka 1 (Etap 1). Sprawdzamy, co dokładnie zaplanowano do wykonania:

Odcinek Modrzewiowa – Akacjowa – I Etap

1. Jezdnia

Oś jezdni przesunięto w stronę zachodniego rzędu drzew, aby zmieściły się miejsca parkingowe od strony wschodniej. Spowodowało to zbliżenie krawężników do pni drzew o około 30 cm. Oznacza to, ze wykopy wykonywane będą przy samych pniach drzew (zdjęcie – opracowanie własne).

Istniejąca, stara jezdnia posiada znacznie mniej inwazyjny przekrój od projektowanej, a także wykonana była dawniej, gdy drzewa były młodsze. Składa się z łącznej warstwy 20 cm asfaltu i betonu, pod którymi znajduje się nasyp z piasku z okruchami cegły. Korzenie lip mogły rozwijać się pod jezdnią w takich warunkach, dlatego ich stan jest dzisiaj dość dobry. W nowo projektowanej jezdni zaplanowano wybranie warstwy gruntu aż do głębokości 50 cm co oznacza, że wszystkie znajdujące się tam korzenie zostaną usunięte (źródło tabeli – dokumentacja przetargowa).

2. Parkingi

Miejsca parkingowe na tym odcinku ulicy są potrzebne i aktualnie wykorzystywane w sposób nieformalny, w pasie wzdłuż jezdni. Istnieje potrzeba zaspokojenia potrzeb parkingowych w tym obszarze, więc można uznać za zasadne wyznaczenie miejsc do parkowania, natomiast niepokój budzi zastosowane rozwiązanie nawierzchni tych miejsc, szczególnie w pobliżu drzew. Zastosowano tam parkingi z kostki betonowej, których głębokość wraz z podbudową wynosić będzie 42 cm, co oznacza, że również w obrębie miejsc parkingowych zostaną usunięte wszystkie korzenie drzew, a pozostała niewielka ilość korzeni zostanie kompletnie pozbawiona dostępu do wody.

Nasza uwaga dotyczy również sposobu zagospodarowania tych miejsc. W dokumencie PTO “Strategia Rozwoju Terenów Zieleni” (z dokumentem można zapoznać się tu: http://www.trojmiasto-ogrodow.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=43&Itemid=135&lang=pl), który zleciły i sfinansowały w roku 2015 łącznie trzy gminy Podwarszawskiego Trójmiasta Ogrodów, w tym Podkowa Leśna, szczegółowo zinwentaryzowano nasze aleje pomnikowe i w przypadku alei w ul. Kościelnej wskazano konieczność uzupełnienia brakujących drzew, które przez lata “wypadły”, w celu odbudowania alei. Od czasu powstania tego dokumentu nie wykonano tych zaleceń (dosadzeń drzew), a nowy projekt ulicy również ich nie uwzględnia. Zamiast tego, w miejscach brakujących drzew zaplanowano kolejne parkingi. Podkreślamy, ze na ww. dokument powoływał się burmistrz jeszcze w czasie, gdy Strategia była opracowywana (link do prezentacji, ww. informacja znajduje się na str. 23).

Poniżej przedstawiony jest przekrój konstrukcyjny projektowanej ulicy z opisanymi grubościami poszczególnych warstw nawierzchni (źródło – dokumentacja przetargowa).

3. Chodniki

W nowym układzie ulicy zaplanowano chodniki z kostki betonowej. Jest ich niewiele (bo większość zajmują miejsca parkingowe), ale np. na rogu ul. Modrzewiowej i Kościelnej jedna ze starych pomnikowych lip, rosnąca dziś w naturalnym poboczu, we wschodnim szpalerze alei, ma zostać wbudowana w chodnik. Miejsce pozostawione na drzewo to kwadrat o powierzchni około 1,2×1,4 m, wycięty z terenu betonowymi obrzeżami. Nie ma możliwości, aby tak stare drzewo przeżyło taką rewolucję.

 Projekt traktuje drzewa jak punkty na mapie, a projektant standardowo wykazuje brak kolizji inwestycji z pniem drzewa (bo drzewo ma pozostać, niewycięte). To jak już wiemy, zdecydowanie za mało, aby realnie zachować drzewo, które posiada rozbudowany, znacznie szerszy system korzeniowy, niż planowana niewielka powierzchnia misy. Korzenie żywicielskie tej lipy mogą sięgać znacznie dalej, niż jej korona, szczególnie mogą rozciągać się w istniejącym dziś pasie gruntowym ulicy (pamiętajmy, że odcięcie systemu korzeniowego jest równoznaczne z jego usunięciem).

Jednak już w momencie zaprojektowania tego odcinka (marzec 2017) Urząd Miasta posiadał wiedzę na temat starych drzew (wytyczne p. Suchockiej dot. Al. Lipowej z lutego 2017 – http://podkowalesna.pl/wp-content/uploads/2020/03/3-Wytyczne-dr-M.-Suchockiej-luty-2017-r..pdf), z której jednoznacznie wynikało, że jest to zbyt inwazyjne rozwiązanie dla drzew, w szczególności pomnikowych, sędziwych, a mimo to nie dopilnował, aby i ta aleja została potraktowana zgodnie z wiedzą arborystyczną, którą od tego czasu posiadał.

4. Pobocza

W odcinku, który podlega aktualnie przetargowi, znajdują się jeszcze dwie zabytkowe lipy, należące do pomnikowej alei. Pierwszą wątpliwość budzi fakt, że zostały one nieprawidłowo zinwentaryzowane – jedna z nich została wskazana w nieprawidłowej lokalizacji. Już samo to budzi wątpliwości w zakresie profesjonalizmu dokonania inwentaryzacji. Na lewym rysunku widać błędnie wskazaną lokalizację drzewa nr 4. Na rysunku po prawej zielonym kolorem zaznaczyliśmy rzeczywiste położenie drzew.

Kolejną wątpliwość przywołuje sposób pomiaru drzew na nieprawidłowej wysokości 5 cm nad poziomem gruntu, podczas gdy obowiązujący przepisami jest pomiar na wysokości pierśnicy (130cm). Nie wykonano również obowiązkowej waloryzacji drzew. W opracowaniu pominięto także kluczowy fakt, ze drzewa te stanowią pomnik przyrody, a także, że znajdują się w Warszawskim Obszarze Chronionego Krajobrazu. Co ciekawe, w projekcie definitywnie zaprzeczono również, ze ulica Kościelna należy do układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków, co jest oczywistą nieprawdą i oznaką niekompetencji projektanta (Urząd Miasta przyjął to opracowanie bez zastrzeżeń w 2017 roku). Poniżej fragmenty opisu projektu – jedyne jakie występują w dokumentacji w zakresie drzew:

W specyfikacji technicznej dotyczącej projektu wprowadzono zapis o konieczności usunięcia 20-50% korony drzewa w przypadku redukcji jego systemu korzeniowego. System korzeniowy będzie znacząco zmniejszany wszystkim drzewom w tej alei.

Powyższe zalecenie wymienione w dokumentacji przetargowej jest niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Warto tutaj przypomnieć, że zgodnie z Art.87a. Ustawy o Ochronie Przyrody:

Art.87a. p. 4.Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa.

W specyfikacji technicznej pojawia się również akapit dotyczący zabezpieczenia drzew podczas budowy, który jednak sposobu wykonania zabezpieczeń nie określa. Wymagania te nie są również opisane w żadnym innym miejscu dokumentacji.

Przechodząc do projektu, w pasie zachodnim alei, na omawianym odcinku, znajdują się aktualnie dwie lipy pomnikowe wraz z tablicą informacyjną o statusie pomnika przyrody (więc trudno ten fakt przeoczyć, jeśli projektant byłby w terenie). Właśnie w tym pasie, gdzie dziś miedzy lipami znajduje się ułożony bezpośrednio na powierzchni gruntu przepuszczalny bruk kamienny, zaplanowano mocno inwazyjne pobocze z kostki betonowej, wykonane wraz z obrzeżami betonowymi na podbudowie betonowej. Niezrozumiała jest funkcja pobocza w tym miejscu, ponieważ pas kostki umieszczony zamiast pasa zieleni pomiędzy drzewami, przy szerokości 1,2 m, nie zaklasyfikowany w projekcie ani jako chodnik, ani miejsce parkingowe, a tylko jako pobocze, stanowi na wielu poziomach bardzo kontrowersyjne i nieuzasadnione rozwiązanie.

DLACZEGO TA INWESTYCJA JEST SZKODLIWA?

  • Po pierwsze, niszczy zabytkowe drzewa poprzez usunięcie większości ich korzeni i odbierając im powierzchnię biologicznie czynną – strefę życiową.
  • Po drugie, pobocza nie spełniają żadnej funkcji, nawet retencyjnej (a przecież w Podkowie Leśnej stawiamy na chłonne pobocza).
  • Po trzecie, zabudowa nawierzchni “od płotu do płotu” zabiera powierzchnię biologicznie czynną potrzebną drzewom, a która dotychczas była, nawet w obszarze bruku kamiennego ułożonego z odstępami bezpośrednio na gruncie woda infiltrowała wgłąb gruntu.
  • Po czwarte (może najważniejsze?), nie uwzględnia miejsca na uzupełnienie brakujących drzew w zabytkowej alei, czyli skazano ten pomnik przyrody na powolne zanikanie.

Podsumowując – tych drzew już wkrótce nie będzie. Nie zostaną wycięte, ale zostaną zamordowane.

Odcinek Lipowa  Modrzewiowa – II Etap

Przeglądając dokumentacje przetargową, bez problemu natrafiamy też na drugą część projektu przebudowy alei lipowej w ul. Kościelnej. Ten etap, na szczęście jeszcze nie zakontraktowany, jest równoznaczny z morderstwem, wręcz likwidacją tej alei. Tu nie ma wątpliwości. W projekcie nie brał udziału żaden dendrolog ani arborysta. Nikt nie określił żadnych wymagań dotyczących drzew, szczególnie zabytkowych. Zaplanowano parkingi na korzeniach pomnikowych lip, co znacznie przyspieszy ich zamieranie i zamieni stare drzewa w niebezpiecznie i zagrażające, a docelowo zamierające. Dlaczego?
Wyżej pokazaliśmy już plan tego projektu, a nasza szczegółowa interpretacja znajdzie się w jednym z kolejnych wpisów.